قرآن و گسترش یافتن جهان

نوشته شده توسط

در

برخی از  صاحب نظران و مفسران برآنند که جهان دائما در حال گسترش است و کهکشان ها از همدیگر دور می شوند. در این رابطه به برخی از آیات استناد شده است، که از جمله آنها آیه ۴۷ سوره ذاریات است:

«وَالسَّمَاءَ بَنَيْنَاهَا بِأَيْدٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ»[1]

و ما آسمان را با قدرت بنا کردیم و همواره آن را گسترش می بخشیم.

این آیه در مقام بیان عظمت خداوند در عالم آفرینش است. کلمه «أید» به معنای قدرت و قوت است[2] و اشاره به قدرت کامل خداوند در آفرینش آسمان ها دارد. کلمه «مُوسِع»، اسم فاعل از ریشه «وسع» است و بر مفاهیمی چون وسعت، فراخی، توانایی، گشایش و توسعه دلالت دارد. در منابع لغوی کلمه «سَعة» هم برای وسعت مکانی و هم به‌صورت استعاری برای قدرت، توانگری و فراوانی به کار رفته است[3].

یافته های علم نجوم

در بین دانشمندان درباره گسترش جهان دو دیدگاه عمده وجود دارد:

۱. انقباض و ایستایی جهان (نیوتن) . ۲. انبساط و گسترش جهان (نظریه مورد قبول اکثر دانشمندان معاصر).[4]

مجموعه کیهان شامل چند صد هزار میلیون کهکشان است که هر کدام محتوی چند صد هزار میلیون ستاره هستند.[5] و تقریبا همه آنها در حال دور شدن از ما هستند. این مطلب به وسیله تجزیه نور ستارگان که به ما می رسد بر دانشمندان معلوم شده است، یعنی طیف های سرخ گرا از طیف آبی گرا بیشتر است، و این سرخ گرا بودن بر اساس نظم خاصی و متناسب با فاصله هر کهکشان از ماست. به عبارت دیگر هر چه کهکشانی از ما دورتر باشد تندتر از ما دوری می گزیند.[6]

نخستین کسی که به این واقعیت پی برد دانشمندی به نام «سلیفر» مدیر رصدخانه لاول بود که در سال ۱۹۱۲ کشف کرد که ستارگان از ما می گریزند.[7] هابل در سال ۱۹۲۹ اعلام کرد که این دور شدن ستارگان به صورت منظم است[8] مثلا ستاره «عیوق» در هر طپش، ۳۰ کیلومتر از ما دور می شود و کهکشان «شجاع» در هر ثانیه ۶۰ هزار کیلومتر از ما فاصله می گیرد.[9]

در سال ۱۹۹۸، گروهی از محققان با مطالعه برخی ابرنواخترها شواهدی به دست آوردند که نشان می‌داد انبساط جهان در حال شتاب‌گرفتن است. این کشف که از مهم‌ترین تحولات کیهان‌شناسی معاصر بود بعدها با داده‌های گوناگون کیهان‌شناسی تقویت شد. اندازه‌گیری‌های تابش زمینه کیهانی، نوسانات آکوستیکی و ساختار بزرگ ‌مقیاس جهان در چارچوب مدل استاندارد کیهان‌شناسی، تصویری سازگار از یک جهان در حال انبساط ارائه می‌کند.[10]

دیدگاه مفسران در مورد آیه

در مورد دلالت آیه بر نظریه علمی گسترش جهان، اندیشمندان دیدگاه هایی دارند:

۱. شیخ طوسی در «التبیان فی تفسیر القرآن» چند معنا برای «وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ» ذکر کرده و یکی از آنها را ناظر به وسعت‌بخشی آسمان دانسته و گفته اند: خداوند آسمان را به وسعتی عظیم گسترده است.[11]

۲. علامه طباطبایی در «المیزان» پس از بیان معنای قدرت و وسعت، می‌نویسد: ممکن است «موسعون» از «أوسع» به معنای توسعه دادن گرفته شده باشد و مقصود، توسعه در خلقت آسمان باشد؛ احتمالی که به تعبیر او پژوهش‌های ریاضی عصر جدید نیز به آن تمایل یافته‌اند.[12]

۳. در تفسیر نمونه چند معنا برای آیه بیان شده است: الف) ما رزق و روزی را بر بندگان توسعه می دهیم؛ ب) ما بی نیاز و دارای قدرتیم؛ ج) ما آسمان ها را آفریده و دائما گسترش می دهیم. سپس گفته شده: با توجه به بیان مساله آفرینش آسمان ها در ابتدای آیه و با توجه به کشفیات اخیر دانشمندان در مساله گسترش جهان که از طریق مشاهدات حسی نیز تایید شده است، معنای لطیف تر آیه این است که «خداوند آسمان ها را آفریده و دائما گسترش می دهد». جالب توجه اینکه تعبیر «أنا لموسعون» با استفاده از جمله اسمیه و فاعل، دلیل بر تداوم این موضوع دارد و نشان می دهد که این گسترش همواره وجود دارد و همچنان ادامه دارد و این همان چیزی است که امروزه به آن رسیده اند.[13]

۴. آیت الله معرفت معنای توسعه جهان را در آیه می پذیرد و در این باره شواهد متعدد علمی را بیان می کند.[14]

۵. دکتر موریس بوکای با ذکر آیه ۴۷ سوره ذاریات و نظریه گسترش جهان، در پایان نتیجه می گیرد که این آیه، انبساط جهان را بدون کمترین ابهامی ذکر می کند و این معنا از کلمه «موسعون» که به معنای عریض کردن، گستردن، وسیع تر کردن، جادار تر کردن، می باشد به دست می آید.[15]

آنچه بیان شد نشان می دهد قرآن کریم در عصری که نه از دوربین معمولی خبری بود و نه از تلسکوپ های غول پیکر امروزی، به گسترش و انبساط عالم اشاره نموده است. حقیقتی که تا قرن ۱۷، دانشمندان بزرگی مثل نیوتن معتقد به ایستا بودن جهان و انقباض آن داشته اند و قرآن کریم بسیار قبل تر این راز مهم را درباره جهان هستی بیان کرده است و این نشان از عظمت قرآن کریم است.


[1] سوره ذاریات، آیه ۴۷

[2] لسان العرب، ابن منظور، ج3، ص ۷۶

[3]  لسان العرب، ابن منظور، واژه «وسع» و «سما».

[4] ر.ک: ری ویلارد و دیگران، کیهان و راه کهکشان، ترجمه سید محمد امین محمدی، ص ۳۴- ۵۰

[5] تاریخچه زمان، ااستفن ویلیان هاوکینگ، ترجمه دادفرمان، ص ۵۵

[6] همان، ص ۵۸

[7] تاریخ علوم، ص ۷۳۹، به نقل از دانش عصر فضا، استاد حسین نوری، ص ۱۹۴

[8] همان

[9] دانش عصر فضا، ص ۱۹۵ و نیز : از جهان های دور، ص ۱۵ و مرزهای نجوم، ترجمه رضا اقصی، ص ۳۳۸

[10] مقاله «شواهد رصدی ابرنواخترها برای یک جهان در حال شتاب گیری»، نوشته ریس. آ. جی و همکاران، نشریه نجومی، سال ۱۹۹۸ ؛ مقاله «اندازه‌گیری‌های Ω و Λ از ۴۲ ابرنواختر با انتقال‌به‌سرخ بالا»، پرلماتر. س و همکاران، مجله اختر فیزیک، سال ۱۹۹۹.

[11] . التبيان في تفسير القرآن، ج ۹، ذیل آیه ۴۷ سوره ذاریات

[12]  الميزان في تفسير القرآن، ذیل آیه ۴۷ سوره ذاریات

[13] تفسیر نمونه، ج22، ص ۳۷۳- ۳۷۵

[14] التمهید فی علوم القرآن، ج6، ص ۱۱۱- ۱۱۴

[15] دکتر بوکای، مقایسه ای میان تورات، انجیل و قرآن، ترجمه مهندس ذبیح الله دبیر، ص ۲۲۵- ۲۲۶

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *