شیمی و دین موضوع دوم

نوشته شده توسط

در

اهمیت عادت و چرخه شکل گیری آن

بعد از شناخت اهمیت انضباط شخصی و پایه آن، باید به سراغ سیستم هایی برویم که انضباط شخصی را در جان ما اتوماتیک می کند. این سیستم همان عادت های ما است.

هر عادتی که ما داریم در یک چرخه سه مرحله ای شکل می گیرد:

۱. اول یک سرنخ وجود دارد (یعنی محرکی که رفتار را آغاز می کند) مثل ساخت زنگ

۲. روال و اقدام همیشگی که انجام می شود، مثلا پوشیدن لباس ورزشی.

۳. پاداشی که دریافت می کنید مانند حس خوبی که بعد از ورزش دریافت می کنید.

اگر به این چرخه دقت کنید می توانید هر عادت خوبی را بسازید و هر عادت بدی را بشکنید. حضرت امیرالمومنین (ع) می فرماید: «عَوِّد نَفسَكَ حُسنَ النِّيَّةِ و جَميلَ المَقصَدِ، تُدرِكْ في مَباغيكَ النَّجاحَ»: خود را به داشتن نيّت نيكو و مقصد زيبا عادت ده، تا در خواسته هايت كامياب شوى. (غرر الحكم، ش۶۲۳۶ )

یکی از مفاهیمی که در روان‌شناسی به آن پرداخته شده، اصل «اثر مرکب» است. این اصل توضیح می‌دهد که تغییرات کوچک روزانه، وقتی در طول زمان تداوم پیدا کنند، به نتایج بزرگی منجر خواهند شد. برای مثال، مطالعه روزانه فقط ۱۰ صفحه کتاب شاید در کوتاه‌مدت بی‌اهمیت به نظر برسد، اما در یک سال برابر با خواندن چندین کتاب ارزشمند خواهد شد. همین اصل در مورد ورزش، یادگیری مهارت‌های جدید و هر حوزه دیگری نیز صدق می‌کند.

بهترین روش برای ایجاد تغییر، جایگزین کردن رفتارهای ناکارآمد با عادت‌های سازنده است. اگر کسی بتواند عادت‌های کوچک اما مؤثری را در برنامه روزانه خود بگنجاند، بعد از مدتی متوجه تغییرات بزرگی در زندگی‌اش خواهد شد. مولای متقیان امام علی (ع) می فرماید: «كَفى بِفِعلِ الخَيرِ حُسنُ عادَةٍ»: براى انجام كار نيك همين بس كه به عادتى نيكو تبديل مى شود. (غرر الحكم، ش۷۰۴۳ )

آری، عادت های کوچک و مستمر از انجام کارهای بزرگ اما بدون عادت مهم تر است، چون این کارهای کوچک به مرور زمان اعتماد به نفس شما را می سازند و انضباط شخصی را تبدیل به یک بخش طبیعی از وجود شما می کنند.

کارهای کوچک مداوم،  سازنده عادت های تحول آفرین

چطور می توانید کاری را که مدتها است در ذهن دارید به سرانجام برسانید؟ چطور از انجام دو شنا در روز به پنجاه شنا برسید؟ چطور می توانید در مبارزه با شکم پیروز شوید؛ کتابی را مدتها آرزو دارید، بنویسید؛ یا پول هایتان را پس انداز کنید؟

پاسخ در قدرت کارهای کوچک و مداوم نهفته است. هر چند این اقدام ممکن است در نظر شما ناچیز و کم ارزش به نظر آبد، اما استمرار در انجام آن، مقیاس عادت های ما را به طور طبیعی افزایش می دهد.

این اصل ریشه در آموزه های دینی نیز دارد. امام باقر (ع) می فرماید: «ما من شیء أحب إلی الله من عمل یداوم علیه، و إن قلّ» : هیچ چیز نزد خداوند، محبوب تر از عملی نیست که بر آن مداومت شود، هر چند اندک باشد.

باغچه عادت ها، باغبانی آگاهانه

پرورش عادت های خوب یا بد، شبیه پرورش یک باغچه است. تصور کنید بر ایوان خانه نشسته اید و آرزو می کنید باغچه ای زیبا در حیات داشته باشید. هفته ها می گذرد و علف های هرز شروع به روییدن می کنند. شما به صورت پراکنده بعضی از آن ها را از بین می برید، اما این کار به زودی برایتان دشوار می شود و آن را رها می کنید، با این حال باز هم آرزو دارید که کاش چیزهای زییابی در باغچه می رویید.

راه بهتر، باغبانی آگاهانه است:

۱. طراحی اولیه: ابتدا طرح باغچه خود را بریزید و سبزیجات یا گل هایی که دوست دارید را شناسایی کنید.

۲. انتخاب کار آسان: سپس گیاهانی را انتخاب کنید که بتوانید به سادگی از آنها نگهداری کنید.

۳. تکرار روزانه (اصل طلایی): مهم ترین نکته این است که آن کار کوچک را هر روز انجام دهید.

نتیجه این استمرار، پس از مدتی خیره‌کننده خواهد بود. درست است که بیرون آوردن آن جوانه‌های کوچک در ابتدا نیاز به کمی برنامه‌ریزی و مراقبت دارد، اما به زودی زمان آن فرا می‌رسد که ریشه عادت‌هایتان را رها کنید تا عمل طبیعی خودشان، یعنی رشد کردن را انجام دهند. البته شما همچنان مراقب خواهید بود، اما دیگر با فشار و اجبار مداوم درگیر نیستید.

این مفهوم توسط پیامبر اکرم (ص) نیز تاکید شده است. آن حضرت فرمود:

«أفضل العمل أدومه و إن قل» : برترین کار، با دوام ترین آنهاست، هر چند اندک باشد.

نیروی فزاینده موفقیت

احتمالا این جمله را شنیده اید که «موفقیت باعث موفقیت می شود»، اما فرایند آن چگونه شکل می گیرد؟ وقتی به خاطر انجام یک کار کوچک احساس موفقیت می کنید، اعتماد به نفستان به سرعت افزایش یافته و انگیزه شما برای تکرار آن کار بیشتر می شود. این پدیده را «نیروی فزاینده موفقیت» می نامیم که در اثر تکرار موفقیت های کوچک ایجاد می شود.

در آموزه های دینی آمده است که وقتی کاری را شروع می کنید دست کم یک سال آن را ادامه دهید و بعد اگر خواستید آن را تغییر دهید. امام صادق (ع) می فرماید: «إذا کان الرجل علی عمل فلیدم علیه سنة، ثم یتحول عنه إن شاء الی غیره» : هرگاه شخصی کاری را آغاز کند، باید تا یک سال آن را ادامه بدهد. سپس اگر خواست، به کار دیگری بپردازد.

تحول یک شبه رخ نمی دهد

برخی تصور می کنند تحول در زندگی کی پدیده اسرار آمیز است، اما این طور نیست. زیر بنای هر تغییر بزرگ، مجموعه ای از عادت های کوچک است.

به یاد داشته باشید: شما یک شبه به یک خواننده ماهر یا کارته باز حرفه ای تبدیل نمی شوید، اما می توانید همین حالا شروع کنید و شاهد ارتقای مهارت هایتان باشید. به هر مهارتی که تا به حال آموخته اید فکر کنید: رانندگی، شنا، صحبت با زبان دوم. در آغاز هیچ کدام بی نقص نبودید و از خود توقع کمال نداشتید. چیزی شبیه وارد شدن به یک بزرگراه شلوغ که در ابتدا دشوار یا ترسناک بود، در نهایت به امری ساده و عادی تبدیل شد.

در نهایت، کوتاهی در عمل نتیجه ای جز ناامیدی ندارد. امام علی (ع) می فرمایند: «من قصر في العمل ابتلي بالهم»: هر كس در عمل كوتاهي ورزد به اندوه آن كوتاهی مبتلا مي‌گردد.

امام علی (ع): «اِفعَلوا الخَيرَ و لا تُحَقِّروا مِنهُ شَيئا؛ فإنَّ صَغيرَهُ كَبيرٌ، و قَليلَهُ كَثيرٌ» (وسائل الشيعة، ج1، ص ۸۹، ح9)

كار خوب انجام دهيد و هيچ كار خوبى را كوچك مشماريد، زيرا كوچك آن هم بزرگ است و اندكش بسيار.

پیامبر اکرم (ص): «جدّوا واجتهدوا، وإن لم تعلموا فلا تعصوا، فإنّ من یبنی و لایهدم یرتفع بناؤه و إن کان یسیراً، و أنّ من یبنی و یهدم یوشک أن لایرتفع بناؤه» (بحارالانوار ج ۸، ص ۲۸۶)

تلاش و کوشش کنید و اگر عمل نمی کنید، گناه هم نکنید، زیرا کسی که بنایی می سازد و ویرانش نمی کند، ساختمانش برافراشته می شود، هر چند کوچک باشد. امّا کسی که می سازد و سپس ویران می کند، بنایش برافراشته نمی شود.

امام علی (ع): «العمل العمل، ثم النهایة النهایة، و الاستقامة الاستقامة، ثم الصبر الصبر، و الورع» (نهج البلاغه: خطبه ۱۷۶)

کار کنید و آن را به پایانش رسانید و در آن پایداری کنید؛ آن گاه شکیبایی ورزید و پارسا باشید.

مقام معظم رهبری: امیرالمؤمنین فرمود: کار، کار؛ و آنگاه به سرانجام رساندن کار. یکی از مشکلات ما این است که کار را گاهی شروع میکنیم ولی نیمه‌کاره میماند. امروز در کشور، یکی از مسائل ما، مشکلات ما، طرحهای نیمه‌تمام ما است؛ کار را به نهایت نرساندن، یکی از عیوب کار ما است. (۲۷ / ۲/ ۱۳۹۹)

امام علی (ع): «المداومة المداومة! فإن الله لم یجعل لعمل المومنین غایة الا الموت» (مستدرک الوسائل: ۱۷۷/۱۳۰/۱)

در کار پیگیر باشید، زیرا خداوند برای کار مؤمنان پایانی جز مرگ قرار نداده است.

امام علی (ع): «قلیل تدوم علیه، أرجی من کثیر مملولٍ منه» (نهج البلاغه: حکمت ۲۷۸)

کار (خیر) اندک، که بر آن مداومت ورزی، از کار بسیار که از آن خسته شوی، امیدوار کننده تر است.

امام صادق (ع): «لا تَستَقِلَّ ما يُتَقَرَّبُ بِهِ إلَى اللّه ِ عَزَّ و جلَّ و لَو بِشِقِّ تَمرَةٍ» (وسائل الشيعة، ج1، ص ۸۷، ح1)

چيزى را كه مايه تقرّب تو به خداوند عزّ و جلّ مى شود، كوچك مشمار، اگر چه [بخشش] نصف خرمايى باشد.

مناسب سازی محیط برای رسیدن به انضباط شخصی

نکته: دیسیپلین در خلا به وجود نمی آید بنابراین باید محیط را مناسب با موفقیت طراحی کرد. برای این کار

الف) فضای فیزیکی را مرتب و بدون حواس پرتی قرار دهید.

ب) با آدم هایی وقت بگذرانید که اهداف مشابه با شما دارند.

ج) دنیای دیجیتال خود را مدیریت کنید قبل از اینکه دنیای دیجیتال شما را مدیریت کند. 

دیدگاه‌ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *